Έτσι λοιπόν γίνεται ξεκάθαρο το τι ακριβώς εννοούσε ο Πλάτων με τους όρους «έρως», «εραστής», «ερωμένος».
Επίσης, είναι ενδεικτικό, πως όταν ομιλεί ο Αριστοτέλης στο «Συμπόσιο»,
για να δικαιολογήσει ομοφυλοφιλικές συμπεριφορές, δημιουργεί έναν μύθο
για περίεργα πλασμένα ανθρώπους. Και αυτό βέβαια είναι λογικό γιατί εφ’
όσον μια τέτοια συμπεριφορά βρίσκει την αφετηρία της στο παράλογο (και
στο φανταστικό άρα και μη υπαρκτό, οπότε και μη-φυσικό) άρα και η ίδια η
συμπεριφορά είναι παράλογη και μη φυσική.
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο – που ήδη έχει σχολιαστεί όταν αναφέρθηκε
η θέση της γυναίκας – αποτελεί η επιλογή του Πλάτωνα να μας
πληροφορήσει μια γυναίκα για την ουσία του έρωτα. Μια γυναίκα, που από
την φύση της είναι ξένη προς την παιδεραστία. Αυτό και μόνο το γεγονός
θα έπρεπε να προβληματίσει σοβαρά όλους τους μελετητές. Πώς είναι
δυνατόν, από την μία να υποστηρίζεται ότι ο Πλάτων ενθαρρύνει και
αποδέχεται την παιδεραστία και από τη άλλη να τοποθετεί ως υποστηρικτή
του έρωτος μια γυναίκα; Και μάλιστα αν λάβουμε σοβαρά τις αναφορές του
Πλάτωνα για τις γυναίκες στον Τίμαιο αλλά και σε άλλα αποσπάσματα του
Συμποσίου, η απλή και μόνο αναφορά της Διοτίμας ως σημαντικό πρόσωπο,
που διδάσκει τον Σωκράτη θα έπρεπε να αρκούσε για να υποβαθμιστεί αν
όχι, να εξευτελιστεί το όλο έργο.
Μπορούμε λοιπόν εδώ, να σημειώσουμε τις ξένες επεμβάσεις που έχουν
γίνει στο έργο του Πλάτωνα αλλά συγχρόνως και την πλήρη κατάρρευση της
δήθεν παιδεραστίας που τάχα χαρακτηρίζει το πλατωνικό έργο.
Αλλο σημαντικό σημείο του Συμποσίου που δεν έχει μελετηθεί όσο έπρεπε.
Έχει επικρατήσει η εσφαλμένη εντύπωση ότι ο Σωκράτης είχε εραστή (με την
ομοφυλοφιλική έννοια) τον Αλκιβιάδη. Αν όμως ίσχυε κάτι τέτοιο σίγουρα
θα υπήρχαν και αλλού αναφορές, είτε στο κατηγορητήριο εναντίον του –
όπως στην περίπτωση του Τιμάρχου από τον Αισχίνη – είτε σε αναφορές από
άλλους συγγραφείς. Αλλά ούτε ο Ξενοφών ούτε ο Αντισθένης αλλά ούτε και
αυτός ο Αισχίνης κάνουν τέτοια νύξη.
Στο περίφημο εδάφιο, ο Αλκιβιάδης εκμυστηρεύεται στους συμμετέχοντες
του συμποσίου ότι προσπάθησε να πλησιάσει σωματικά τον Σωκράτη αλλά ο
Σωκράτης τον ειρωνεύτηκε – και ενώ συνεχώς τον εκθειάζει για την ομορφιά
του – και με την συμπεριφορά του ο Σωκράτης, έδειξε στον Αλκιβιάδη το
πώς παρεξήγησε την σχέση εραστή – ερωμένου, δασκάλου – μαθητή. Αλλά
αλήθεια, θα μπορούσε ποτέ ο νομοταγής, όσο κανείς άλλος Σωκράτης, να
παραβίαζε ποτέ τέτοιον ηθικό αλλά και γραπτό νόμο; Φυσικά θα πρέπει να
τονισθεί ότι η αποκάλυψη αυτή, της έκφυλης τάσης του Αλκιβιάδη, δεν ήταν
παρά προοίμιο για την μελλοντική του πορεία.
Επιστρέφοντας στην επιμονή του Πλάτωνα στη δημιουργία σχέσεων ζωής
δασκάλου – μαθητού, μπορούμε να νιώσουμε την πίστη του ότι δια μέσου
αυτής της σχέσεως θα μπορούσε να δημιουργήσει πραγματικούς πολίτες,
άξιους για μια πραγματική δημοκρατία, για μια πολιτεία, διαφορετική
φυσικά από την ξεπεσμένη δημοκρατία των Αθηνών, που για τον Πλάτωνα,
αποτελούσε την αιτία της κακοδαιμονίας της πόλεως γιατί πλέον ίσχυε η
διακυβέρνηση της ακεφάλου μάζας και των ανευθύνων.
Σε ένα άλλο σημείο, αναφέρεται ότι ο Έρως αποκαθιστά την επικοινωνία
μεταξύ των θεών και των ανθρώπων ώστε να μπορεί ο άνθρωπος να εξυψώνεται
μέχρι της γνώσεως και της μιμήσεως του θείου, χωρίς να χάνει τούτο από
την ανέφικτον τελειότητα και την ευδαιμονία του δια του συγχρωτισμού
προς την ανθρώπινην μηδαμινότητα.
Είναι δυνατόν, όταν δίνεται τέτοια αξία στον όρο «έρως» να πράττεται στο
ίδιο όνομα, άνομες παρά-φύσιν πράξεις που καθολικά ήσαν μη-αποδεκτές;
Εξάλλου, η Διοτίμα μας λέει ότι ο έρως είναι : «ο τόκος εν τω καλώ»
Αυτός ο ορισμός δεν θα μπορούσε να σταθεί, αν μέσα σε αυτόν εμπεριέχεται
η πράξη της ύβρις, είτε προς ένα ανήλικο παιδί είτε προς τον ίδιο.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το γεγονός ο Πλάτων, όταν αναφέρεται στον
έρωτα τον σωματικό, να κάνει λόγο για τον έρωτα της Αλκηστης, κόρη του
Πελία, προς τον άνδρα της, Όπως επίσης κάνειλόγο για τον έρωτα του Ορφέα
για την Ευριδίκη.
Αλλά, όπως ήδη έχει γίνει κατανοητό, ο Πλάτων γνώριζε τον κίνδυνο της
ύβρεως, στην περίπτωση που ο δάσκαλος, ο εραστής, ήταν ακόλαστος.
Αυτό τονίζεται ιδιαίτερα στο έργο του «Φαίδρο».
Λέει λοιπόν ο Σωκράτης:
«Αυτός που κυριαρχείται από την επιθυμία και είναι δούλος της ηδονής, θα
θελήσει οπωσδήποτε να κανονίσει έτσι τα πράγματα ώστε να πάρει από τον
αγαπημένο του την μεγαλύτερη ευχαρίστηση. Όμως σ’ έναν άρρωστο,
ευχάριστο είναι οτιδήποτε δεν του εναντιώνεται ενώ του είναι εχθρικό το
καλύτερό του και το ίσο με αυτό».
Αποκαλεί λοιπόν ο Σωκράτης «άρρωστο» όποιον «εραστήν» προσπαθεί να πάρει από τον αγαπημένο του σωματική ηδονή.
Υπάρχει και μια πολύ πετυχημένη παρομοίωση, πάλι στον «Φαίδρο»
Ο Πλάτων παρομοιάζει την ψυχή ως άρμα με δύο άλογα και με έναν ηνίοχο.
Το ένα άλογο είναι καλό, το άλλο όχι. Το καλό έχει σώμα στητό και
καλοδεμένο, τον αυχένα του ψηλό, τη μύτη γαμψή, είναι άσπρο με μαύρα
μάτια, είναι φιλότιμο, συνετό και σεμνό, αγαπάει την αληθινή δόξα, δεν
έχει ανάγκη από χτυπήματα, αλλά καθοδηγείται μόνο με τον λόγο και το
παράγγελμα. Το άλλο πάλι άλογο, έχει στραβό σώμα, είναι παχύ,
κακοσχηματισμένο, με χοντρό αυχένα και κοντό λαιμό, πλατύ πρόσωπο, μαύρο
με μάτια γκριζογάλαζα και αιματώδη, ρέπει στην ύβρη και την αλαζονεία,
είναι κουφό και έχει τριχωτά αυτά και πολύ δύσκολα υπακούει στα
χτυπήματα με το μαστίγιο και στα κεντρίσματα.
Όταν λοιπόν ο ηνίοχος συνδέεται με τον μαθητή του με τον καλώς
εννοούμενο έρωτα, το άλογο που είναι υπάκουο, συγκρατείται από την
σεμνότητα, ελέγχει τον εαυτό του. Όμως, το άλλο άλογο δεν δίνει σημασία
ούτε στο μαστίγιο ούτε στα κεντρίσματα του ηνιόχου, πετάγεται απότομα
και με βία προς τα μπρος και ταλαιπωρώντας με κάθε τρόπο τον σύντροφό
του και τον ηνίοχο, τους αναγκάζει να ορμήσουν επάνω στον αγαπημένο. Και
τότε ο έρωτας μετατρέπεται σε ύβριν.
Κλείνοντας αυτήν την αναφορά στον Πλάτωνα.
Μελετώντας προσεκτικά το σύνολο του έργου του Πλάτωνα και όχι μεμονωμένα
αποσπάσματα και ούτε μόνο το «Συμπόσιο» καταλήγει κανείς σε ασφαλή και
ολοκληρωμένα συμπεράσματα.
Είναι θεμιτό ο έφηβος να βρει έναν προσωπικό δάσκαλο, ένα πρότυπο κατά
κάποιο τρόπο, και μάλιστα τις περισσότερες φορές όχι τόσο ο ίδιος ο
έφηβος αλλά ο πατέρας του. Αυτή η ιδιαίτερη σχέση, επειδή είναι
προσωπική, ονομάζεται «έρως» όχι με την έννοια την σωματική αλλά
όπωςλέμε και σήμερα «είμαι ερωτευμένος με την ζωή» και εκφράζει ένα
ιδανικό πολύ υψηλό.
Ο Πλάτων υποστηρίζει ότι αυτή η σχέση είναι η αρίστη και δια μέσου
αυτής της σχέσεως θα άλλαζε, ενδεχομένως, και η παρακμιακή κοινωνία της
εποχής του. Συγχρόνως ήταν ενήμερος και για την άλλη πλευρά, την ύβρι
που θα μπορούσε και που είχε – ορισμένες φορές – προκληθεί και που είχε
δώσει ισχυρά πλήγματα στις απόψεις του. Φοβάται λοιπόν και προειδοποιεί
για τις περιπτώσεις που ακόλαστοι εκμεταλλευόμενοι τον θαυμασμό των
μαθητών τους, διαπράττουν ύβριν.
Η εκτίμηση του Πλάτωνα προς την γυναίκα, διαφαίνεται τόσο από τα δικά
του γραπτά – τον λόγο της Διοτίμας, την αναφορά του Σωκράτη στην Σαπφώ –
όσο και από τις απόψεις που έχει διατυπώσει ο μαθητής του ο
Αριστοτέλης. Οι όποιες αναφορές, υποτιμητικές, προς την γυναίκα – κυρίως
στον Τίμαιο – θα πρέπει να τις λάβουμε σαν προσθήκες μεταγενεστέρων και
οπωσδήποτε όχι ιδέες που εξέφραζαν τον έλληνα φιλόσοφο. Γιατί πολύ απλά
δεν ταιριάζουν στο σύνολο του έργου του και μάλιστα συγκρινόμενες αυτές
οι προσθήκες με άλλα σημεία, φαντάζουν τελείως αντιφατικές.
Είναι άξιο απορίας το γεγονός πως παρόμοιες κατηγορίες ποτέ δεν
απευθύνθηκαν προς τον (φανταστικό ή υπαρκτό) ραββίνο «Ιησού» ή όπως
ορθότερα στην μητρική του γλώσσα, Τζεσουέ (ή Γιεσουέ), της καινής
διαθήκης, όταν σε πάμπολλες αναφορές τόσο ο ίδιος όσο και ο μαθητής του ο
Σίμωνας – Πέτρος εκφράζουν την μεγάλη αγάπη του ενός προς τον άλλο..
και μάλιστα όταν πουθενά στην καινή διαθήκη δεν αναφέρονται οι απόψεις
και οι νόμοι περί ομοφυλοφιλίας, κάτι που γίνεται με ξεκάθαρο τρόπο από
τον Πλάτωνα. Κατά την ελληνική νομοθεσία, ο τρόπος διαβίωσης του
ραββίνου και των μαθητών – να κοιμούνται λόγου χάρη σε σκοτεινά και
απόμερεςτοποθεσίες – συνιστά κλασσική περίπτωση ομοφυλοφιλικής
συμπεριφοράς.
Μάλιστα, πουθενά στο πλατωνικό έργο δεν υπάρχει παρόμοια εικόνα όπως
αυτή που συναντάμε στο κατά Μάρκον 14 ευαγγέλιο κατά την σύλληψη του
ραββίνου από τους ρωμαίους στρατιώτες. Μας περιγράφει λοιπόν το
ευαγγέλιο για την φυγή ενός γυμνού ανδρός, ο οποίος απ ότι
καταλαβαίνουμε ήταν μαζί με τον ραββίνο την ώρα της σύλληψης.. Τώρα, το
τι έκανε εκεί, ποιος ήταν και πού πήγε μόνο υποθέσεις μπορούμε να
κάνουμε. Αν όμως υπήρχε παρόμοια εικόνα σε κάποιο πλατωνικό έργο,
ξέρουμε πάρα πολύ καλά ποιες θα ήταν αυτές οι υποθέσεις. Το θέμα θα
θεωρούνταν λήξαν, και δίπλα στο όνομα Πλάτων θα υπήρχε πάντα το
χαρακτηριστικό «κίναιδος».
Αντιθέτως, ο μέγας φιλόσοφος μας διηγείται την περίπτωση του
Αλκιβιάδη που προσφέρει το σώμα του στον Σωκράτη, για να εισπράξει στην
συνέχεια, όχι μόνο την (αναμενόμενη) άρνηση του φιλοσόφου αλλά και την
ειρωνεία του για την παρεξήγηση του «έρωτος» του Σωκράτη προς τον
ερωμένο – μαθητή του.
Ενδεχομένως αυτή η παρερμηνεία του πλατωνικού έρωτος να προέκυψε και από
την αμηχανία αλλά και τον φθόνο για την λατρεία των Ελλήνων προς κάθε
τι αρμονικό και όμορφο.
Σ΄ έναν νέο κόσμο που διαμορφώθηκε μετά την επικράτηση του Σαουλικού
δόγματος, και όπου κυριάρχησε η δουλικότητα, η αποστροφή προς την
τελειοποίηση του σώματος και η επιμονή στην βάναυση κακομεταχείρισή του,
δεν είναι καθόλου δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί τέτοιο μένος προς
οτιδήποτε όμορφο, τέλειο, ανθρώπινο.
Το να αποκαλούμε τους αρχαίους Έλληνες παιδεραστές και ομοφυλόφιλους
ερμηνεύοντας τον Πλάτωνα μόνο από την χρησιμοποίησή του των φράσεων
«έρως», «εραστής», «ερωμένος» και αγνοώντας το σύνολο του έργου του,
φανερώνει τον διαρκή φόβο μας στο να πλησιάσουμε το μεγαλείο εκείνων των
ανθρώπων.
Και δυστυχώς επειδή η σημερινή «ηθική» και «χριστιανική» κοινωνία μας
δεν μπορεί να φτάσει στο μεγαλείο των αρχαίων Ελλήνων, επιδίδεται με
μανία σε μια ακούραστη και κακοήθη προσπάθεια να τους υποβιβάσει, να
τους εξευτελίσει, να τους διασύρει.
Ας αφαιρέσουμε τις παρωπίδες και ας αφεθούμε απερίσπαστα και με πνεύμα
ανοιχτό στην μελέτη των κειμένων των προγόνων μας, των προγόνων κάθε
αληθινού ανθρώπου.
Το μόνο που έχουμε να χάσουμε είναι την άγνοιά μας.
Και αυτό που θα κερδίσουμε;
Ίσως το κλειδί της πνευματικής μας αναγεννήσεως.
1.
ΣΥΜΠΟΣΙΟ Πλάτωνος
2.
Συμποσιον – Ηλιος αναλυση εργου Πλάτωνος (εγκυκλοπαιδεια Ήλιος)
Βιβλιογραφία:
«Λόγοι» – Αισχίνη
«Λόγοι», «Επιστολαί» – Δημοσθένους
«Λογοι» – Λυσία
«Συμπόσιον», «Λακεδαιμόνιον Πολιτεία» – Ξενοφών
«Νόμοι», «Πολιτεία», «Τίμαιος», «Συμπόσιον», «Φαίδρος» – Πλάτων
«Ηθικά Νικομάχεια», «Ρητορική», «Περί ζώων γεννήσεως», «Πολιτικά» – Αριστοτέλης
Νεφέλες» – Αριστοφάνης
«Στρατηγημάτων Δ, Ε, ΣΤ» – Πολύαινος
«Δειπνοσοφισταί» – Αθηναίου Ναυκρατίτου
«Αρχαιοελληνική Αντιομοφυλοφιλική Νομοθεσία» – Γιάννης Κουβαράς, «Δαυλός», τεύχος 157
«Νόμος, Σεξουαλικότητα και Κοινωνία» – David Cohen
